در کشور ما ایران در سده های چهارم و پنجم هجری ، بسیاری از ریاضی دانان
ایرانی ، به بررسی تصاعد ها پرداخته اند از جمله « ابوریحان بیرونی » در
کتاب خود به نام « آثار الباقیه عن القرون الخالیه » مسئله معروف صفحه
شطرنج را که در واقع مسئله ای مربوط به یک تصاعد هندسی است که جمله ی اول
آن واحد و تعداد جمله ها 64 باشد ، حل کرده است و با استدلال دقیق ، مجموع
جمله های این تصاعد را به دست آورده است
18446744073551615.
درباره صفحه شطرنج ، روایتی وجود دارد . وقتی مخترع شطرنج ، کشف خود را به
شاه عرضه کرد ، شاه از اوخواست پاداشی بخواهد ، دانشمند پاسخ داد : به خاطر
خانه اول شطرنج ، یک دانه گندم به من بدهید و به خاطر خانه دوم دو دانهی
گندم و به خاطر خانه سوم چهار دانهی گندم و همینطور برای هر خانه دو برابر
خانهی پیش از آن گندم به من بدهید تا به خانه شصت و چهارم برسد . شاه با
ساده لوحی فرمان داد یک کیسه گندم به این مرد بدهید . ولی او نپذیرفت و
تقاضا کرد پس از محاسبه دقیق ، گندم را به او بدهند و پس از محاسبه، عددی
را که در بالا آوردیم پیدا شد .که اگردر تمام سطح کره زمین (یعنی هر جا که
خشکی باشد ) گندم بکارند این مقذار گندم به دست نمی آید. ابوریحان بیرونی
با استدلال به این نتیجه رسید که مقدار گندم ها برابر 264-1 و برای محسوس
کردن این عدد می گوید:در سطح کره مین 2305 کوه را در نظر می گیریم ، اگر از
هر کوه 10000رود جاری شود ، در طول رود خانه 1000قطار قاطر حرکت کند و
هرقطار شامل 1000قاطر باشد و بر هر قاطر 8 کیسه گندم قرار داده باشیم . ودر
هر کیسه 10000دانه گندم باشد . آن وقت عدد همهی این گندم ها از تعداد
گندم های صفحه شطرنج کوچکترمی شود.
+ نوشته شده در پنجشنبه هجدهم فروردین ۱۳۹۰ ساعت 20:58 توسط اسرافیل علیی
|